براساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 ، استان آذربايجان شرقي با جمعيتي برابر 3325540 نفر حدود 5/5 درصد از جمعيت كل كشور را در خود جاي داده است. از اين جمعيت 28/60 درصد در مناطق شهري و 72/39 درصد بقيه در مناطق روستايي زندگي مي كنند. اين استان در بين استانهاي كشور از لحاظ تعداد جمعيت در رتبه هفتم و از لحاظ ضريب شهرنشيني در رتبه هشتم قرار دارد . تراكم جمعيت در استان بالغ بر 93/73 نفر در هر كيلومتر مربع است كه در بين استانهاي كشور رتبه هفتم را داراست. جمعيت استان در سال 1380، 3553903 نفر برآورد شده است.

    در فاصله سال هاي 1365-1375 ، نرخ رشد سالانه جمعيت استان آذربايجان شرقي 96/0 درصد ، مناطق شهري 2/28 درصد و مناطق روستايي 76/0- درصد بوده است. كه در مقايسه با متناظر كل كشور كه بترتيب 9/1، 16/3 و 3/0 درصد است نشانگر پائين بودن نرخ رشد جمعيت استان نسبت به ميانگين كشوري مي باشد. يكي از دلايل عمده پائين بودن نرخ رشد جمعيت استان پديده مهاجرت است. اين استان يكي از استانهاي مهاجر فرست كشور مي باشد. به طوري كه براساس نتايج سر شماري سال 1375 ، در فاصله سالهاي 1365-1375 ، حدود 215 هزار نفر از استان خارج شده اند كه از اين تعداد 41/57 درصد به استان تهران رهسپار گشته اند و در رديف بعد استانهاي آذربايجان غربي با 07/15 درصد و استان قم با 75/5 درصد مقصد مهاجرين را تشكيل مي دهند.

   در همين دهه، بيش از 126 هزار نفر وارد استان شده اند كه استانهاي تهران، آذربايجان غربي و كردستان به ترتيب با 12/26، 68/23 و 58/8 درصد بيشترين مهاجرين به استان را به خود اختصاص مي دهند. براساس داده هاي فوق مي توان گفت كه به طور خالص بيش از 88 هزار نفر از استان آذر بايجان شرقي مهاجرت كرده اند. از نظر رقم مطلق مهاجر فرستي اين استان در بين استانهاي كشور در رتبه اول قرار دارد.

   بررسي هاي كارشناسي نشان مي دهد كه اكثر مهاجرين خارج شده از استان را دو گروه داراي تخصص و سرمايه و فاقد تخصص و سرمايه تشكيل مي دهد كه گروه اول قشر كار آفرينان و صاحبان تخصص و سرمايه مي باشند كه در جستجوي شرايط مطلوب براي سرمايه ها و تخصص هاي خود به دليل فقدان امكانات زير بنايي و بستر هاي لازم استان را ترك مي كنند و انگيزه گروه دوم در مهاجرت جستجوي كار و فرصت شغلي مناسب مي باشد.

   مطالعات تجربي نشان مي دهد كه معمولاً مهاجرت، بيشتر در سنين فعاليت اتفاق افتاده و نيز اغلب مهاجران مرد بوده و بيشترين فراواني در سنين 29-20 سالگي مشاهده مي گردد. به طوري كه اطلاعات كشور در دهه 1365-1375 ، نشان مي دهد كه بيش از 5/82 درصد از مهاجرين در سنين دهساله و بيشتر قرار دارند و نيز نسبت جنسي مهاجرين 138 مي باشد. بنابراين اگر مهاجرين استان از تركيب كشوري تبعيت كند مي توان با محاسبات ساده بيان نمود كه از جمعيت مهاجر حداقل تقريباً 260 هزار نفر جزو جمعيت بالقوه فعال مي باشند و لذا طي دهه 1365-1375 بالغ بر يكصد هزار نفر جمعيت فعال استان مهاجرت كرده اند.

    تقسيم بندي جمعيت استان در سه گروه سني 14-0 ساله ، 65-15 ساله و 65 ساله و بيشتر و بررسي تغييرات آنها در دهه 1365-1375 نشان مي دهد كه سهم جمعيت 14-0 ساله از كل جمعيت منطقه كه شاخص جواني جمعيت مي باشد از 52/45 درصد در سال 1365 ، به 90/36 درصد در سال 1375 كاهش يافته، درحاليكه سهم جمعيت 65-15 ساله از كل جمعيت از 61/51 درصد به 19/58 درصد افزايش يافته است كه نشانگر اصلاح ساختار هرم سني جمعيت استان مي باشد.

    در فاصله سالهاي 1365-1375 ، درصد باسوادي در سطح استان براي جمعيت 6 ساله و بيشتر از 8/53 درصد در سال 1365 به 4/75 درصد در سال 1375 افزايش يافته است. اين شاخص براي كل كشور در مقاطع زماني فوق به ترتيب 8/61 و 5/79 درصد مي باشد كه بيانگر پايين بودن درصد باسوادي در استان نسبت به متوسط كشور است. در سال 1375 استان آذربايجان شرقي از لحاظ نرخ باسوادي در بين استانهاي كشور حائز رتبه هيجدهم مي باشد. براساس نتايج آمارگيري از ويژگيهاي اشتغال و بيكاري خانوار در سال 1379 نرخ فعاليت عمومي اشتغال و بيكاري در استان به ترتيب 83/39، 98/92 و 02/7 درصد بوده است كه در مقايسه با استانهاي كشور، اين استان به ترتيب داراي رتبه پنجم، اول و بيست و هشتم مي باشد. پائين بودن نرخ بيكاري در استان بيشتر به دليل مهاجرت افراد بيكار از استان است.

   در سال 1379 ، توزيع شاغلين در بخش هاي كشاورزي، صنعت و معدن، ساختمان و خدمات به ترتيب 18/25 و 54/31 و94/9 و34/33 درصد بوده است.